Nazwa odmiany w miejscowym dialekcie oznacza młodego drozda. W Pomerol uprawiano tę odmianę na dużą skalę już na początku XVIII wieku, a niektóre źródła podają, że wino z tej odmiany spożywane było w tym rejonie już w I wieku naszej ery. Jednak dokładne, udokumentowane pochodzenie tej odmiany nie jest znane. Często z Merlot utożsamiano inne odmiany jak Carmenere w Chile, Cabernet Franc we Włoszech, czy z nieokreśloną odmianą w Nowej Zelandii.
Odmiana jest tolerancyjna w stosunku do różnych warunków klimatycznych, ale jest wrażliwa na choroby grzybowe. Najlepsze wina uzyskuje się z gron winorośli uprawianej w klimacie umiarkowanym. Preferuje ciężkie, gliniaste i gliniasto-żwirowe gleby. Charakteryzuje się wczesnym kwitnieniem (co jest groźne w przypadku wiosennych przymrozków) i stosunkowo wczesnym dojrzewaniem. Jest bardzo plenna – w trosce o jakość jagód jako winodajnego surowca, wymaga ograniczania plonu przez zielone winobranie. Dojrzałe jagody mają czarnogranatowy kolor, dużą ilość cukru i niewielką zawartość kwasów.
Uprawiany niemal w całej Francji Merlot jest szczepem dominującym w okręgach St. Emilion, Pomerol, Bourg, Blaye czy Fronsac regionu Bordeaux, a także na obszarze 
Langwedocji – Roussillion. Merlot ze swojej ojczyzny, rozprzestrzenił się na terenie praktycznie całej Europy. Odmiana jest stosunkowo popularna we Włoszech - jest uprawiana w 14 z 20 regionów winiarskich. Większe uprawy znajdują się również na Węgrzech, gdzie szczep ten jest lokalnie nazywany Médoc Noir. Po pladze filoksery odmiana z Bordeaux swą drugą ojczyznę znalazła w Szwajcarii, w tym głównie w Ticino. W południowej Ameryce jest uprawiany zarówno w Chile jak i Argentynie, jednak nie są to liczne nasadzenia. W USA odmiana Merlot do niedawna była w uprawie bardzo popularna, jednak w ostatnim czasie (za sprawą filmu pt. Bezdroża) jest wypierana przez inną odmianę - Pinot Noir. Swoje miejsce odmiana odnalazła również w winnicach Australii (zwłaszcza chłodniejszych rejonów) i Nowej Zelandii.
Wina wytwarzane na bazie Merlot odznaczają się pięknym, czerwonym kolorem, przyjemnym, słodkim aromatem i miękkim, owocowym smakiem, są łagodne i soczyste. Wina gatunkowe charakteryzują się mocnym i czystym aromatem owoców takich jak jagoda, jeżyna, wiśnia czy śliwka. Możemy też w nich znaleźć nuty kwiatowe, takie jak zapach fiołków, róż i goździków. Nie wymagają długiego okresu dojrzewania, ale leżakowane w dębowych beczkach rozwijają aromaty orzechów kokosowych, wanilii, grzanek i dymu. Z czasem pojawiają się też nuty czekolady i palonej kawy. Z uwagi na malejącą w miarę dojrzewania zawartość kwasów w gronach Merlot, w stosunkowo ciepłych klimatach odmiana może dawać wina z brakiem równowagi, płaskie i bez werwy.
Merlot - dzięki swej łagodności - świetnie nadaje się do mieszania z innymi gatunkami win w celu złagodzenia ich ostrego, agresywnego, tanicznego charakteru. Klasycznym przykładem kupażowania z innymi szczepami jest region Medoc, gdzie mieszany jest głównie z Cabernet Sauvignon i Cabernet Franc. 
Praktyki takie stosuje się również w innych krajach, np. we Włoszech, gdzie jest on łączony z Sangiovese, Montepulciano czy Nebbiolo. Z drugiej strony Merlot stanowi podstawę bodaj najlepszych win czerwonych na świecie, na czele ze sławnym Chateau Pétrus wytwarzanym w Pomerol. Wina jednoodmianowe na bazie szczepu Merlot nie mają dużego potencjału dojrzewania, dlatego też powinno być ono spożywane cztery do ośmiu lat od daty produkcji.
Merlot jest winem, które pasuje do wielu potraw. Szczególnie polecane jest do makaronów, białego mięsa, cielęciny, dzikiego ptactwa. Warto spróbować wina Merlot jako dodatku do gorzkiej czekolady. W późnych latach 90-tych XX wieku rozpoczęto produkcję z tego szczepu wina białego i różowego. Różowe Merlot jest wyśmienite do przystawek oraz deserów.