Ojczyzną szczepu Pinot Noir jest Burgundia we Francji. Winorośl ta wywodziła się z tamtejszej dzikiej winorośli i była prawdopodobnie uprawiana już dwa tysiącelecia temu, a wytwarzane tam wina były przechowywane w drewnianych beczkach (w odróżnieniu od rzymskiego zwyczaju używania w tym celu glinianych waz). Pozycję szczepu wzmocnili mnisi (głownie Cystersi), produkując z tej odmiany wino mszalne. Beczki z kościelnym, burgundzkim winem były stąd również wysyłane do samej Stolicy Piotrowej. Pinot Noir to także pierwszy oficjalnie uznany i nazwany szczep, którego opis pojawia się w rejestrach z roku 1375.

Jest to szczep genetycznie niestabilny – Pinot Noir może się poszczycić rodziną ponad tysiąca klonów. Ich sadzonki mogą znacznie się różnić od roślin rodzicielskich, dając owoce różnej  wielkości, kształu czy nawet w smaku. Mawia się wśród winiarzy, że to szczep produkujący producentów wina, a nie odwrotnie. Pinot Noir kwitnie i dojrzewa stosunkowo wcześnie, nadaje się zatem do umiarkowanie chłodnych miejsc. Jest to odmiana wrażliwa na przymrozki i niskie, zimowe temperatury. W dojrzewaniu sprzyja jej długa, słoneczna i sucha jesień. Najlepiej udaje się na glebach wapiennych. Silnie reaguje na zmiany pogody. Jagody mają cienką skórkę, są więc podatne na zgniecenia i pęknięcia, co może prowadzić do niekontrolowanej fermentacji. Szczep nie jest bardzo wydajny, ale w dbałości o jakość konieczne jest ograniczanie plonów.

Pinot Noir jest jedną z najtrudniejszych odmian do uprawy i winifikacji, ale optymalna uprawa i winifikacja może zaowocować wielkimi winami. Fermentacja jagód jest bardzo burzliwa i wymaga ciągłej kontroli. Burgundy są macerowane i fermentowane przez około 10 dni. Często stosowane jest dosładzanie w celu zlikwidowania skutków niekorzystnych warunków pogodowych.  Ze względu na cienkie skórki uzyskanie odpowiednio głębokiego koloru jest trudne. Z tego też powodu wina jednoodmianowe są pozbawione tanin i garbników. Nawet po fermentacji Pinot Noir zachowuje się kapryśnie, zarówno w beczce jak i w butelce jest zmienne, raz dając wina przeciętne, a innym razem wyśmienite.

Dzięki swej wrażliwości Pinot Noir ma dobre zdolności oddawania specyfiki miejsca, na którym rośnie, oddając fenomen i charakter poszczególnego terroir (siedliska). Szczególnie znakomite wina pochodzą z regionu Côte d'Or w Burgundii. Kredowe, dobrze przepuszczalne ziemie Burgundii i słoneczne parcele o łagodnym nachyleniu i specyficznym mikroklimacie dają wina niezmiennie należące do światowej czołówki. Poza Burgundią, Pinot Noir jest również licznie uprawiany w Szampanii. Poza Francją szczep uprawiany jest również w wielu regionach na świecie, gdzie nosi różne nazwy i daje bardzo zróżnicowane wina. Najważniejsze regiony dla szczepu to Argentyna, Australia, Austria (Blauburgunder lub Spätburgunder), Nowa Zelandia, RPA, Szwajcaria, USA, Węgry i Włochy (Pinot Nero) i Czechy (Rulandske Modre).

Jednoznaczna charakterystyka win odmianowych Pinot Noir jest stosunkowo trudna. Wino może być skoncentrowane, mocne i bogate (jak np. wina z Côte de Niuts), jak też lekkie, eleganckie i delikatne (jak wina z Côte de Beaune). Wydaje się bardziej powszechna opinia i oczekiwanie, że wina tego szczepu są delikatne i łagodne, szczególnie wpisując się w damskie gusta. Potencjalnie Pinot Noir daje wina pełne, ale nie ciężkie i chociaż łagodne i aksamitne w strukturze, to o solidnym, bogatym aromacie. Charakterystyczne, owocowe nuty zapachowe dla tej odmiany to śliwka, czereśnia, wiśnia, truskawka i malina. Niektóre wina rozwijają także słodki, wonny, kwiatowy bukiet fiołków i dzikiej róży. Kolor wina jest również delikatnie czerwony i niezbyt głęboki, a charakterystyczną cechą tych win jest również możliwość uzyskiwania ceglastopomarańczowych refleksów.
Côte de Nuits to obszar najbardziej rasowych krzewów Pinot Noir i prawdziwej winiarskiej wirtuozerii czerwonych win, to tu znajduje się wioska Vosne-Romané z winnicami Domanie de la Romanée-Conti dającymi trunki legendarne, finezyjne - jedne z najdoskonalszych i najdroższych win.

Wina Piont Noir w kuchni dobrze sprawdzają się w połączeniu z daniami z drobiu, zimnymi wędlinami i pasztetami z dziczyzny.

Ceniony przez smakoszy szczep Pinot Noir stał się obiektem doświadczalnym dla genetyków. Odmiana ta - jako protoplasta wielu innych odmian - posłużyła im do zsekwencjonowania genomu winorośli właściwej - Vitis vinifera. Wyniki tej pracy zostały ogłoszone w prestiżowym czasopiśmie naukowym "Nature". Odkryto rodzinę genów bezpośrednio powiązanych z cechami smakowymi i aromatycznymi wina, szczególnie z zawartością tanin i terpenów. Potencjalne możliwości wykorzystania wyników tych badań poprzez modyfikacje genetyczne budzą równie silne zainteresowanie wśród producentów wina jak i sprzeciwy winomanów.